Przeglądaj artykuły napisane przez

SiZ

Artykuły

Archeolodzy odkryli osady budowniczych grobowców „polskich piramid”

4 marca 2021 • przez

Wsie, w których 5,5 tys. lat temu mieszkali budowniczowie tzw. grobowców kujawskich – określanych czasami „polskimi piramidami” – odkryli archeolodzy dzięki zastosowaniu m.in. dronów. Ówczesne osady były niewielkie – mieszkało w nich do 10 rodzin w lekkich, drewnianych konstrukcjach.

Grobowce megalityczne typu kujawskiego (określenie to wzięło się od Kujaw, gdzie odkryto dotychczas najwięcej podobnych konstrukcji) uznawane są za jedne z największych konstrukcji sepulkralnych wznoszonych w pradziejach w Polsce. Grobowce kujawskie wznoszono w IV tysiącleciu p.n.e. Usypywano je w kształcie wydłużonego trójkąta i obwarowywano dookoła wielkimi blokami kamiennymi. Szerokość ich podstawy wynosiła od 6 do 15 metrów, a długość – nawet do 150 m. Konstrukcje osiągały wysokość 3 m. Pod nasypami znajdowały się z reguły pojedyncze elitarne pochówki.

Naukowcy badają te konstrukcje na Kujawach od 2 poł. XIX w. Jednak do tej pory zagadkę dla nich stanowiły osady budowniczych – nie było wiadomo, gdzie i w jaki sposób mieszkali ludzie, którzy je wznosili. Dekadę temu ruszył szeroko zakrojony projekt badawczy, który miał rzucić światło na to zagadnienie. Naukowcy właśnie go podsumowali.

„To była zaplanowana akcja poszukiwawcza, która miała miejsce na terenie Kujaw, w okolicy grobowców megalitycznych. Przebadaliśmy w sumie 160 km kw. powierzchni terenów wokół grobowców. Udało się nam odkryć przeszło 150 osad z okresu, w którym powstawały te monumentalne konstrukcje” – opowiada PAP kierownik projektu badawczego dr Piotr Papiernik z Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi.

Archeolodzy zastosowali szerokie spektrum metod, które umożliwiały znalezienie nie tylko pojedynczych domostw, ale też większych sieci osadniczych. Wybór padł na różnego rodzaju metody nieinwazyjne: klasyczne badania powierzchniowe (polegają na przejściu przez pola w poszukiwaniu zabytków na ich powierzchni), geofizyczne, geochemiczne. Wykonywano też zdjęcia z lotu ptaka z pomocą drona. Równolegle prowadzono także badania gleboznawcze oraz geologiczne i geomorfologiczne.

„Wszystko to pozwoliło z całkowitą pewnością wskazać miejsca, gdzie mieszkali ludzie w czasie, gdy wznoszono grobowce megalityczne. Wsie były niewielkie – w każdej z nich mieszkało do 10 rodzin; zajmowały obszar do 1-1,5 hektara” – opowiada dr Papiernik. Budynki miały średnio 25-35 m kw. powierzchni – w każdym z nich mieszkała jedna rodzina.

Archeolog precyzuje, że w otoczeniu jednego zgrupowania grobowców kujawskich znajdowało się więcej osad. „Oznacza to, że te grobowce były punktem centralnym mikroregionu osadniczego. To zrozumiałe zważywszy na to, że wykonanie takiego grobowca było sporym wysiłkiem budowlanym” – dodaje. Według niego, wskazuje to, że mieszkańcy kilku wsi budowali jeden wielki grobowiec.

W ograniczonym zakresie archeolodzy przeprowadzili wykopaliska. W czasie badań odkryto m.in. wiele szczątków kostnych należących głównie do krów, a w dużo mniejszej liczbie świń i owiec lub kóz. Oznacza to, że głównie spożywano bydło – uważają naukowcy.

Eksperci zbadali też pyłki roślin w okolicy ówczesnych wsi – pobrano wielometrowe rdzenie z dawnych jezior. Na podstawie ich analizy dokonali zaskakującego ustalenia. Okazało się bowiem, że stopień odlesienia terenów wokół nich nie był tak duży, jak zakładano. Wynika z tego, że ekspansja wobec środowiska naturalnego nie była aż tak ekstensywna i być może skupiano się na hodowli, a nie na rolnictwie.

Dr Papiernik mówi, że nadal jest sporo zagadek dotyczących ówczesnej społeczności związanej z budową megalitów. Na przykład nie wiadomo, gdzie na Kujawach 5,5 tys. lat temu chowano zwykłych ludzi. „Elita była grzebana w monumentalnych grobowcach, ale nie znamy w zasadzie z tego obszaru cmentarzy masowych. A gdzieś te dziesiątki tysięcy osób, z wielu pokoleń musiało być pogrzebanych. Nasz kolejny cel to ich lokalizacja” – wskazuje.

Dotychczasowe badania były sfinansowane z różnych źródeł, głównie programu Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, który prowadzi Narodowy Instytut Dziedzictwa oraz środków własnych muzeum, a także wsparciu Fundacji Badań Archeologicznych Im. Profesora Konrada Jażdżewskiego.

W czwartek odbędzie się promocja książka, w której zaprezentowano wyniki prac zespołu poszukującego osad budowniczych kujawskich megalitów. Szczegółowe informacje znajdują się na stronie internetowej.

PAP – Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

szz/ agt/


Kulinaria

Post i głodówka. Czy to ma sens? I jak wpływa na nasz organizm?

4 marca 2021 • przez

Stosowanie długotrwałych głodówek może prowadzić do negatywnych konsekwencji zdrowotnych. Wbrew powszechnej opinii, żadna głodówka nie jest też potrzebna naszemu organizmowi do przeprowadzenia detoksykacji – zauważa Joanna Pieczyńska, specjalistka żywienia człowieka i dietetyki UPP.

Joanna Pieczyńska z Wydziału Katedry Żywienia Człowieka i Dietetyki na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu przypomina dane Światowej Organizacji Zdrowia, według której otyłość dotyczy już 400 mln osób dorosłych na świecie, nadwaga – ponad 1,6 mld.

Problem nadmiernej masy ciała dotyczy także Polaków, bo według danych CBOS z 2019 roku aż 38 proc. z nas ma nadwagę, a u 21 proc. występuje otyłość. W związku z tym coraz więcej osób chce w jak najkrótszym czasie stracić jak największą ilość kilogramów. Pojawia się pytanie: czy dobrym pomysłem na szybką redukcję masy ciała jest przeprowadzenie głodówki?

Dietetyk z UPP precyzuje, że stosowanie długotrwałych głodówek (przez okres od 2-6 dni) polega na przyjmowaniu wyłącznie bezcukrowych napojów czyli wody, herbat czy naparów ziołowych. „Choć wydaje się być prostą drogą do osiągnięcia wymarzonej sylwetki, to stosowanie głodówek może prowadzić do negatywnych konsekwencji zdrowotnych. Podczas głodówki dość szybko wyczerpywane są zapasy glukozy z organizmu, dlatego też alternatywnym źródłem energii dla naszego mózgu i pozostałych tkanek, stają się ciała ketonowe. Po kilku dniach głodówki można zauważyć zmniejszenie odczucia głodu i zahamowanie apetytu. Jednak długotrwała głodówka powoduje też nadmierne zużywanie białek strukturalnych, przez co obniżona zostaje zawartość tkanki mięśniowej, a także siła mięśni” – pisze w materiale prasowym przesłanym PAP.

Ostrzega ona, że przyjmowanie tylko i wyłącznie płynów nasila diurezę, co prowadzi do utraty potasu i magnezu i wystąpienia zaburzeń pracy serca. Podczas głodówek wraz z moczem tracimy także znaczne ilości sodu, co może prowadzić do zaburzeń świadomości, gwałtownego obniżenia ciśnienia tętniczego krwi i wynikających z tego zawrotów głowy i omdleń. W trakcie głodówek mogą wystąpić zaburzenia trawienia i wchłaniania, spowalnia perystaltyka jelit, co sprzyja powstawaniu zaparć. Głodówka wpływa także na funkcjonowanie wątroby, ponieważ docierają do niej znacznie większe ilości kwasów tłuszczowych, uwolnionych z adipocytów (komórek tłuszczowych), niż jest ona w stanie rozłożyć. Może to wywołać proces stłuszczenia wątroby. Widoczny jest wówczas wzrost stężenia enzymów wątrobowych we krwi, świadczący o obniżonej wydolności tego organu.

Kolejną konsekwencją długotrwałego głodzenia się – zaznacza Joanna Pieczyńska – jest obniżenie temperatury ciała, co skutkuje obniżoną odpornością organizmu i zwiększa ryzyko zachorowania. Ponadto aż 80 proc. osób po zastosowaniu długotrwałych głodówek wraca do wyjściowej masy ciała, ponieważ w jej trakcie dochodzi do spowolnienia spoczynkowej przemiany materii nawet o 20 proc. Pozorna redukcja masy ciała to tak naprawdę utrata wody i treści jelitowej. Wbrew powszechnej opinii, żadna głodówka nie jest potrzebna naszemu organizmowi do przeprowadzenia detoksykacji. Dzięki pracy wątroby, a także wydalaniu kału, moczu i potu, wszystkie zbędne produkty przemiany materii, metabolity leków czy pozostałości pestycydów i metali ciężkich z pożywienia, są usuwane z naszego organizmu.

Ekspertka z UPP zwraca uwagę na modne w ostatnich latach żywienie ograniczone czasowo (z ang. Time Restricted Feeding, TRF). Jak tłumaczy, jest to podejście dietetyczne polega na zastosowaniu 8-godzinnego okresu, w którym przyjmowane są posiłki, a następnie 16-godzinnego postu. Okres poszczenia obejmuje godziny popołudniowe, wieczorne i noc, co oznacza stosunkowo łatwy do zastosowania reżim dietetyczny. Wykazano, iż zastosowanie TRF poprawia parametry gospodarki węglowodanowej. Zaobserwowano też poprawę lipidogramu, spadek stężenia całkowitego cholesterolu, obniżenie stężenia triglicerydów w tkankach wątroby, a także wzrost stężenia cholesterolu frakcji HDL. Strategia żywienia TRF powoduje również zmniejszenie syntezy kwasów tłuszczowych i stymuluje utlenianie tłuszczu, co prowadzi do zmniejszenia ryzyka otyłości. TRF może być formą terapii w chorobach metabolicznych, m.in. przez wzgląd na hamowanie rozwoju dyslipidemii.

„Wydaje się, że zamiast głodówek warto wprowadzić w życie zasady zdrowego żywienia, uwzględniające odpowiednią ilość posiłków i bezcukrowych płynów, spożycie produktów pełnoziarnistych, surowych warzyw i owoców, niskotłuszczowych przetworów mlecznych oraz ryb. Należy zwrócić uwagę na ilość i jakość przyjmowanego tłuszczu oraz czas spożywania posiłków” – podkreśla Pieczyńska. – „Takie zachowania żywieniowe poprawią funkcjonowanie naszego organizmu, poprzez regulację pracy jelit i odciążą wątrobę, by mogła ona efektywnie prowadzić procesy detoksykacji. Warto rozważyć też zastosowanie wspomnianego wcześniej 'okna żywieniowego’, które – jak donosi literatura – jest bezpiecznym podejściem dietetycznym pozwalającym na kontrolę masy ciała i parametrów gospodarki lipidowej i węglowodanowej naszego organizmu”.

Nauka w Polsce – PAP

zan/

Więcej na ten temat:

Gill, Shubhroz, i Satchidananda Panda. 2015. „A Smartphone App Reveals Erratic Diurnal Eating Patterns in Humans That Can Be Modulated for Health Benefits”. Cell Metabolism 22 (5): 789–98.

Rangan, Priya, Inyoung Choi, Min Wei, Gerardo Navarrete, Esra Guen, Sebastian Brandhorst, Nobel Enyati, i in. 2019. „Fasting-Mimicking Diet Modulates Microbiota and Promotes Intestinal Regeneration to Reduce Inflammatory Bowel Disease Pathology”. Cell Reports 26 (10): 2704-2719.e6.

Hatori, Megumi, Christopher Vollmers, Amir Zarrinpar, Luciano DiTacchio, Eric A. Bushong, Shubhroz Gill, Mathias Leblanc, i in. 2012. „Time-Restricted Feeding without Reducing Caloric Intake Prevents Metabolic Diseases in Mice Fed a High-Fat Diet”. Cell Metabolism 15 (6): 848–60.

Cybulska C., Marcinkowska E., Grzymisławski M. (2018) Głodowanie z wyboru – konsekwencje zdrowotne. Forum Zaburzeń Metabolicznych tom 9, nr 1, 1–8

Białkowska M. Kuracje głodówkowe – nie dla otyłych (2018) Ncez.pl


Artykuły

Jak wygląda kalentarz niemieckich świąt w 2021 roku?

1 marca 2021 • przez

Dni wolne w Niemczech, częściowo pokrywają się z tymi w Polsce. Jednak istnieje wiele świąt, które tylko u naszych zachodnich sąsiadów zwalniają z obowiązku pracy. Dodatkowo Niemcy są krajem federalnym, podzielonym na landy. Każdy z nich stanowi swoje, oddzielne prawo a co za tym idzie, może ustanawiać swoje własne wolne dni. Jak wygląda kalendarz niemiecki w 2021 roku i kiedy wypadają ustawowe dni wolne od pracy?

Zgodnie z prawem w Niemczech, w święta obowiązuje zakaz wykonywania pracy. Są, jednak wyjątki od tej reguły. W te dni pracować mogą osoby zatrudnione w służbach ratowniczych, straży pożarnej, w szpitalach i w restauracjach. Prawo federalne określa tylko trzeci października (Dzień Zjednoczenia Niemiec), jako dzień wolny. Pozostałe święta regulowane są przez ustawy o świętach państwowych poszczególnych landów. W Niemczech dni pracy ustalone są od poniedziałku do soboty, ale wielu pracowników wykonuje swoje obowiązki, tylko przez 5 dni w tygodniu. Niedziela jest dniem ustawowo wolnym od pracy. Sklepy są w tym dniu zamknięte.

Dni wole od pracy w całych Niemczech

Dokładnie dziewięć świąt państwowych jest wspólnych dla wszystkich regionów kraju. Są to: Nowy Rok, Wielki Piątek, Poniedziałek Wielkanocny, Wniebowstąpienie, Zielone Świątki, 1 maja, Dzień Zjednoczenia Niemiec oraz pierwszy i drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia. Podobnie jak w Polsce Wigilia i Sylwester są normalnymi dniami pracy, jednak wielu właścicieli firm skraca wtedy godziny pracy. W sumie w 2021 roku podstawowych dni wolnych od pracy, obowiązujących we wszystkich regionach niemieckich jest 11.

Najważniejsze dni wole od pracy w poszczególnych landach

  • W styczniu oprócz Nowego Roku dodatkowy dzień wolny od pracy przypada 6 stycznia (Święto Trzech Króli). Obowiązuje on w trzech landach: Badenia Wirtembergia, Bawaria i Saksonia-Anhalt.
  • W Berlinie 8 marca (Dzień Kobiet) od 2019 roku uznawany jest, jako dzień wolny od pracy.
  • Boże Ciało- w tym roku przypadające w dniu trzecim czerwca to dzień wolny dla mieszkańców: Badeni-Wirtembergi, Bawari, Hesji, Nadreni Północnej-Westfalii, Nadreni-Palatynat, Kraju Saary.
  • 8 sierpnia, czyli Festiwal Pokoju w Augsburgu, obowiązuje, tylko w tym miejscu.
  • 15 sierpnia- Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny to dzień wolny w Bawarii i Kraju Saary.
  • 31 października – Dzień Reformacji, obowiązuje w Brandenburgi, Hamburgu, Meklemburgi-Pomorzu Przednim, Saksonii, Saksonii-Anhalt, Szlezwiku-Holsztyn,
  • 1 listopada- Dzień Wszystkich Świętych- obowiązuje w Badeni-Wirtembergi, Bawarii, Nadreni Północnej-Westfali, Nadreni-Palatynat, Kraju Saary.
  • 17 listopada- Dzień Pokuty i Modlitwy ustanowiony został w Saksonii.

Wakacje w Niemczech

W federalnym państwie, jakim są Niemcy również dni wakacji szkolnych, przypadają w różnym czasie. Dodatkowo każda szkoła ma do dyspozycji kilka dni, które może wykorzystać, jako ruchome wakacje. Ferie zimowe przypadają na przełomie stycznia i lutego. Następnie uczniowie mogą liczyć na dłuższą przerwę, związaną z feriami wiosennymi. Przypadają one w marcu i w kwietniu. Przerwa na Wniebowstąpienie i Zielone Świątki przypada głównie w maju. Następne dłuższe wolne to już wakacje. W zależności od landu czas ich trwania rozłożony jest między końcem czerwca a początkiem września. Ferie jesienne przypadają w październiku i listopadzie. Ostatnie dni wolne w roku, dla uczniów obowiązują podczas przerwy świątecznej, od końca grudnia do początku stycznia.

W Niemczech dni wolne od pracy w 2021 roku zależą w głównej mierze od landu, w którym mieszkamy. Na tej stronie dni wolne od pracy w Niemczech podane zostały dla każdego regionu. Łatwo sprawdzić można harmonogram świąt przypadających w tym roku.